Wady wzroku
Oko miarowe
Promienie świetlne na swojej drodze do siatkówki oka zostają załamane przez rogówkę, soczewkę i ciało szkliste. Jeżeli siatkówka oka znajduje się w odległości równej ogniskowej aparatu optycznego oka, to wytworzone w jej płaszczyźnie obrazy bedą ostre i wyraźne. Takie oko nazywamy okiem miarowym.
Daltonizm
Oko ludzkie przystosowane jest do widzenia barw światła o długości fali w zakresie od około 400 nm (barwa fioletowa)do około 700 nm (barwa czerwona). Jedną z wad wzroku jest daltonizm polegający na złym rozpoznawaniu barw. Nazwa wady pochodzi od nazwiska angielskiego fizyka i chemika J.Daltona, który jako pierwszy opisał ślepotę na barwy zieloną i czerwoną. Może być to wada wrodzona lub nabyta. Daltonizm wrodzony jest wadą dziedziczną, na którą cierpi w różnym stopniu 8% mężczyzn i 0,5% kobiet. Daltonizm nabyty może być wynikiem przejścia choroby siatkówki lub drogi wzrokowej.
Wada ta jest częściowo definiowana jako ślepota na barwę czerwono - zieloną. Występuje także ślepota na barwę czerwoną, rzadziej zieloną i bardzo rzadko na fioletową. W większości przypadków osoby źle rozróżniające barwy od urodzenia nie zdają sobie sprawy z istnienia tej wady, gdyż ostrość wzroku jest zwykle u nich prawidłowa. Całkowita ślepota na barwy jest wynikiem niedorozwoju czopków siatkówki i łączy się ze znacznym obniżeniem ostrości wzroku i trudnością przystosowania się do światła.
Wadę tę wykrywa się na podstawie specjalistycznych badań przy użyciu tablic barwnych. W razie konieczności wykonania dokładniejszych badań wykorzystuje się przyrząd nazywany anomaloskop. Pacjent badany anomaloskopem ma za zadanie porównanie dwóch barw.
Przykładowe tablice barwne służące do diagnozowania daltonizmu. Osoby źle rozróżniające barwy nie mogą wykonywać wielu zawodów wymagających bezbłędnego rozpoznawania barw, np. kierowca, maszynista kolejowy, lotnik, itp. Nadwzroczność jest drugą obok krótkowzroczności najczęściej spotykaną wadą refrakcyjną oka ludzkiego. Jest wynikiem zbyt małych rozmiarów przednio - tylnych oka lub niewystarczającą siłą łamiącą układu optycznego oka. Nadwzroczność wzrasta z wiekiem (starczowzroczność, prezbiopia) wskutek postępującego osłabienia aparatu nastawczego oka, w wyniku zmniejszenia sprawności mięśnia rzęskowego i elastyczności soczewki.
Astygmatyzm (niezborność rogówkowa)
Powodem tej wady wzroku jest nieregularny kształt rogówki - przezroczystej, wypukłej płytki stanowiacej przednią część gałki ocznej. W astygmatyzmie poszczególne miejsca rogówki - południki - załamują światło z niejednakową siłą, w związku z czym promienie światła nie spotykają się na sitkówce w jednym punkcie, tylko tworzą smugę. Kształt rogówki w astygmatyzmie można porównać do elipsy, w której południki mają różną moc łamiącą. Wynikiem jest to, że astygmatycy widzą przedmioty zamazane i zniekształcone. Zniekształcenie obrazów w astygmatyzmie można porównać ze zniekształceniem obrazów w krzywym zwierciadle. Rodzaj i stopień zniekształcenia przedmiotów w krzywym zwierciadle zależy od rodzaju i stopnia zniekształcenia samego zwierciadła. Szkła korygujace astygmatyzm ( tzw. soczewki toryczne ) mają analogiczną moc łamiącą jak rogówka, ale wzdłuż południków. W ten sposób nieprawidłowości w załamaniu promieni świetlnych przez rogówkę i przez soczewkę okularów znoszą się wzajemnie i na siatkówce powstaje wyraźny obraz.
Astygmatyzm zwykle rozwija się bardzo wcześnie i ustala już w pierwszych kilku latach życia. Często towrzyszy mu krótkowzroczność lub dalekowzroczność. Oczywiście szkła powinny być tak dostosowane, aby korygowały obydwie wady wzroku.
Krótkowzroczność
Krótkowzroczność jest jedną z najczęściej spotykanych wad refrakcyjnych oka ludzkiego. Jest wynikiem zbyt dużych rozmiarów przednio - tylnych oka lub zbyt dużą siłą łamiącą układu optycznego oka. W celu poprawy ostrości widzenia krótkowidza stosuje się okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe. Są to soczewki rozpraszające. Ich moc optyczną podaje się w dioptriach dodając znak minus (np. minus 3 dioptrie).
Wyróżnia się trzy stopnie krótkowzroczności:
- małą - w zakresie do -3 dpt.
- średnią - poniżej -6 dpt.
- wysoką - powyżej -6 dpt.
 |
 |
| Krótkowzroczność | Krótkowzroczność po zastosowaniu okularów korekcyjnych |
Dalekowzroczność
Druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku. Jest wynikiem zbyt małych rozmiarów przednio-tylnych oka (zbyt krótką gałką oczną) w stosunku do jego siły łamiącej lub niewystarczającą siłą łamiącą układu optycznego oka (np. zbyt płaską rogówką) w stosunku do jego długości.
Promienie równoległe, które w akomodującym oku miarowym ogniskowane są na siatkówce, w nieakomodującym oku nadwzrocznym ogniskowane są za siatkówką. Żeby ostro widzieć przedmiot daleki, dalekowidz musi akomodować. Nieskorygowana nadwzroczność i związane z tym stałe napięcie akomodacji może prowadzić do zaburzeń w całym układzie mięśniowym oka, łącznie z zezem. Zakres ostrego widzenia zależy od wielkości wady i amplitudy akomodacji, która zmniejsza się z wiekiem.
 |
 |
| Dalekowzroczność | Dalekowzroczność po zastosowaniu okularów korekcyjnych |
Starowzroczność (presbyopia)
Starowzroczność to postępujący ubytek zdolności oka do zmiany swojej mocy, to proces naturalnego starzenia się oka, który dotyczy wszystkich ludzi, niezależnie od tego, czy mieli wcześniej wadę wzroku, czy też nie. Soczewka traci część swojej sprężystości charakterystycznej dla młodego oka.
Starowzroczność zwykle objawia się około 40.-50. roku życia. Jeśli wystąpi, pacjenci z wadą wzroku mogą potrzebować okularów dwuogniskowych, natomiast ci, którzy nigdy nie nosili okularów, będą musieli używać okularów do czytania.
Pacjenci z małą krótkowzrocznością, u których wystąpi presbyopia, mogą zacząć czytać bez okularów, ponieważ równoważy ona krótkowzroczność. Po zabiegu laserowym pacjenci tracą tę możliwość - stają się normowzroczni i jak każdy człowiek po 40.-50. roku życia potrzebują okularów do czytania.
Objawy:
- Po przekroczeniu 40. roku życia przedmioty oglądane z bliska dają obrazy zamazane.
- Ostrość widzenia przy patrzeniu z bliska maleje.
- Szybciej następuje zmęczenie oczu przy czytaniu i wykonywaniu prac.
- Soczewki oczu ulegają stwardnieniu i tracą zdolność do uwypuklania, co jest konieczne przy patrzeniu z bliska.
- Starczowzroczność dotyka wszystkich ludzi począwszy od pięćdziesiątki. Zmiany w soczewce postępują wraz z wiekiem.
- Wadą wąskich okularów do czytania nakładanych na grzbiet nosa w taki sposób, że możliwe jest spoglądanie w przestrzeń ponad nimi, jest zapewnienie małego pola dokładnego widzenia.
- Istnienie już przed starczowzrocznością innej wady wzroku wymaga jej uwzględnienia przy doborze okularów do patrzenia na odpowiednią odległość. Wbrew powszechnemu przekonaniu starczowzroczność tylko w rzadkich przypadkach kompensuje krótkowzroczność, a i to tylko przy patrzeniu z bliska.
- Brak zdolności oka w przystosowaniu się do patrzenia z bliska zastępuje się okularami. Niestety, często trzeba mieć dwie pary okularów: do patrzenia w dal oraz do prac w bliskości. Ponieważ ciągłe zmiany okularów przy patrzeniu z bliska i z daleka są uciążliwe, znalazły się w użyciu tzw. szkła dwuogniskowe. Zapewniają one możliwość patrzenia na przedmioty dalekie i bliskie.
